Dopamine : మెదడును రీసెట్ చేద్దాం.. ‘డోపమైన్ డిటాక్స్’తో డిజిటల్ వ్యసనానికి చెక్..  

సాక్షి లైఫ్ : ఉదయం కళ్లు తెరవగానే చేతులు ఫోన్ వైపే వెళ్తున్నాయా..? ఏ పని చేస్తున్నా కాసేపటికే రీల్స్, నోటిఫికేషన్లు చూడకపోతే మనసు కుదురుగా ఉండటం లేదా..? ఇది ముమ్మాటికీ మీ మెదడు ‘చౌకబారు డోపమైన్’ ఉచ్చులో చిక్కుకుందనడానికి స్పష్టమైన సంకేతం. తక్షణ ఆనందాన్నిచ్చే డిజిటల్ ప్రేరణలతో అలసిపోయిన మెదడును తిరిగి గాడిలో పెట్టేందుకు ఆధునిక న్యూరోసైన్స్ సూచిస్తున్న అద్భుతమైన మార్గమే ‘డోపమైన్ డిటాక్స్’ (Dopamine Detox).

 మెదడు ఎలా అలవాటుపడుతుంది..?

డోపమైన్ అనేది మన మెదడులో ప్రేరణ (Motivation), రివార్డ్ (Reward) భావనలను కలిగించే ఒక నాడీ రసాయనం..(న్యూరోట్రాన్స్‌మిటర్). రీల్స్ స్వైప్ చేయడం, లైక్‌లు చూడటం, వీడియో గేమ్స్ ఆడటం వంటి చర్యలు మెదడులో ఒక్కసారిగా అధిక మోతాదులో డోపమైన్‌ను విడుదల చేస్తాయి.

నిరంతరం అధిక డోపమైన్ స్థాయిలు ఉండటం వల్ల మెదడు గ్రాహకాలు (Receptors) మొద్దుబారిపోతాయి. ఫలితంగా పుస్తకం చదవడం, వ్యాయామం చేయడం, కొత్త నైపుణ్యం నేర్చుకోవడం వంటి సాధారణమైన పనులు మెదడుకు విసుగుగా, భారంగా అనిపిస్తాయి.

ఇది కూడా చదవండి..టిపికల్ ఫీవర్స్ అంటే ఏమిటి..? వాటి లక్షణాలు ఎలా ఉంటాయి..? 

ఇది కూడా చదవండి..లవ్ హార్మోన్ అంటే ఏమిటి..?

ఇది కూడా చదవండి..చెడు కొలెస్ట్రాల్ ను నియంత్రించే పనస పండు.. 

డిటాక్స్ అసలు లక్ష్యం..డోపమైన్‌ను శరీరంలోంచి పూర్తిగా తొలగించడం అసాధ్యం (essential for basic biological functions). అయితే అనవసరమైన, కృత్రిమ హైపర్ స్టిమ్యులేషన్‌ను తాత్కాలికంగా ఆపి, మెదడు సహజ సున్నితత్వాన్ని తిరిగి పునరుద్ధరించడమే ఈ డిటాక్స్ ముఖ్య ఉద్దేశం.

ఆచరణాత్మక ‘డోపమైన్ డిటాక్స్’ పద్ధతులు..

సులభంగా ప్రారంభించి, జీవితకాలం కొనసాగించదగ్గ నాలుగు ఆచరణాత్మక దశలు..

1. ‘గ్రేస్కేల్’ మోడ్ (Grayscale Trick)..

స్మార్ట్‌ఫోన్‌లు మన దృష్టిని ఆకర్షించడానికి ప్రకాశవంతమైన రంగులను ఉపయోగిస్తాయి. ఫోన్ సెట్టింగ్స్‌లోకి వెళ్లి స్క్రీన్‌ను Grayscale (నలుపు-తెలుపు) మోడ్‌లోకి మార్చండి. రంగులు లేని స్క్రీన్ మెదడుకు బోరింగ్‌గా మారి, ఫోన్‌ను పదేపదే తాకాలనే కోరికను దాదాపు 30 నుంచి 40 శాతం తగ్గిస్తుంది.

2. ‘నో-స్క్రీన్’ ఉదయాలు, రాత్రులు..

నిద్రలేచిన మొదటి 60 నిమిషాలు ఫోన్, ల్యాప్‌టాప్ ముట్టుకోవద్దు. ఆ సమయంలో నడక, స్ట్రెచింగ్, లేదా ధ్యానం చేయండి. నిద్రకు ముందు కనీసం గంటసేపు స్క్రీన్‌లకు దూరంగా ఉండాలి. ఇది మెలటోనిన్ విడుదలకు, గాఢమైన నిద్రకు దోహదపడుతుంది.

3. భౌతిక అడ్డంకులు (Friction) సృష్టించండి..

పని చేసే సమయంలో ఫోన్‌ను వేరే గదిలో లేదా డ్రాయర్‌లో పెట్టండి.సోషల్ మీడియా యాప్‌లను హోమ్ స్క్రీన్ నుంచి తొలగించి, ఫోల్డర్లలో దాచండి లేదా ప్రతిసారీ లాగౌట్ అయ్యేలా సెట్ చేసుకోండి. పాస్‌వర్డ్ కొట్టే శ్రమ మెదడుకు ఒక బ్రేక్ లా పనిచేస్తుంది. అవసరం లేని నోటిఫికేషన్‌లను పూర్తిగా ఆపేయండి (Do Not Disturb) మోడ్ వాడండి).

4. 24 గంటల ‘డిజిటల్ ఫాస్టింగ్’..

వారాంతంలో రోజంతా ఫోన్, టీవీ, గేమింగ్ ఎలాంటి స్క్రీన్స్ .. లేకుండా గడపడానికి ప్రయత్నించండి. ఈ సమయంలో వంట చేయడం, కుటుంబంతో మాట్లాడటం, పుస్తకం చదవడం, తోటపని వంటి నెమ్మదైన పనులను ఎంచుకోండి. మొదట్లో అసహనంగా అనిపించినా, సాయంత్రానికి మెదడు అద్భుతమైన ప్రశాంతతను పొందుతుంది.

ఇది కూడా చదవండి..నోటి దుర్వాసనను తగ్గించే చిట్కాలు 

ఇది కూడా చదవండి..గుండె నొప్పిని ఎలా గుర్తించవచ్చు..?

ఇది కూడా చదవండి..మీరు ఆరోగ్యంగా బరువు తగ్గాలంటే..? 

గమనిక: ఇది కేవలం సమాచారంగా మాత్రమే భావించండి.. ఈ సమాచారం ఆధారంగా ఆరోగ్య సమస్యలకు సంబంధించిన నిర్ణయాలు తీసుకోవద్దు. అందుకోసం వైద్య నిపుణులను సంప్రదించండి.